Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie pogarszającej się sytuacji materialnej emerytów i rencistów

   W odpowiedzi na pismo z dnia 4 maja br., znak: SPS-0202-3867/2000, przy którym zechciał pan marszałek przesłać interpelację posła Witolda Deręgowskiego w sprawie pogarszającej się sytuacji materialnej emerytów i rencistów, pragnę uprzejmie przedstawić, co następuje:    Zasady woloryzacji emerytur i rent w roku 1999 i w latach następnych regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118). Art. 88 ust. 2 tej ustawy określa, że przy ustalaniu wysokości zwaloryzowanych emerytur i rent - wskaźnik wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty nie może być niższy niż prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych powiększony:    1) w latach 1999-2000 o 15% różnicy pomiędzy prognozowanym na dany rok średniorocznym wskaźnikiem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej a prognozowanym na dany rok średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, jeśli prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej jest wyższy niż prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych,    2) w roku 2001 i w latach następnych, o 20% różnicy, o której mowa w pkt. 1.    Zgodnie z art. 89 powołanej wyżej ustawy - jeżeli wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych powiększony stosowanie do art. 88 ust. 2 wynosi:    1) co najmniej 110% - emerytury i renty waloryzuje się od dnia 1 marca i od dnia 1 września,    2) mniej niż 110% - emerytury i renty woloryzuje się od dnia 1 czerwca.    Zgodnie z art. 93 ust. 1 powołanej wyżej ustawy w ustawie budżetowej na dany rok ustala się:    - wskaźnik nominalnego wzrostu emerytur i rent, co najmniej w wysokości wynikającej z art. 88 ust. 2,    - wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w odniesieniu do średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem,    - średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów oraz ogółem,    - średnioroczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej,    - wskaźnik waloryzacji emerytur i rent.    W myśl ust. 2 tego artykułu - prezes GUS opracowuje prognozę średniorocznego wskaźnika cen, w oparciu o przyjęte do opracowania projektu ustawy budżetowej założenia dotyczące wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz planowanych podwyżek cen urzędowych i kontrolowanych.    Do opracowania prognozy wykorzystywane są, wyszacowane w oparciu o dostępne za minione miesiące danego roku, dane z badań budżetów rodzinnych na temat wydatków na poszczególne towary i usługi konsumpcyjne nabywane przez gospodarstwa domowe emerytów i rencistów.    Zasady metodologiczne przyjęte w badaniu cen towarów i usług konsumpcyjnych, na podstawie którego obliczane są wskaźniki cen dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów dla potrzeb waloryzacji emerytur i rent, są zgodne z rekomendacjami zalecanymi przez EUROSTAT, jak również uwzględniają postanowienia zawarte w rezolucji podjętej przez XIV Międzynarodową Konferencję Statystyków Pracy. Wskaźniki te, zwane wcześniej ˝wskaźnikami kosztów utrzymania˝ rodzin emerytów i rencistów, odzwierciedlają zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych nabywanych przez tę grupę gospodarstw domowych, tj. określają w procentach, o ile więcej lub mniej z tytułu zmian cen musiał wydać przeciętnie emeryt lub rencista - w danym okresie, w porównaniu z okresem bazowym - na zakup tej samej ilości takich samych lub podobnych towarów i usług. Wskaźniki te, podobnie jak inne dane statystyczne, dają obraz przeciętnych zmian w tym zakresie. Informują o generalnej tendencji zmian cen towarów i usług, nie odzwierciedlają natomiast zmian w sytuacji ekonomicznej każdego konkretnego gospodarstwa domowego, gdyż ta zależy w dużej mierze od innych czynników, takich jak wysokość dochodów, model konsumpcji, miejsce zamieszkania itp. Stąd też pomiar wskaźników może nie odpowiadać społecznemu odczuciu, według którego dane liczbowe dotyczące wskaźnika wzrostu cen nie są zgodne z obserwowanymi na rynku zmianami.    W ustawie budżetowej na 1999 r. zapisano, że wzrost nominalny przeciętnej emerytury i renty w stosunku do 1998 r. i miał wynieść 9,6%, a przewidywana średnioroczna inflacja - 8,5%. W efekcie przeciętne świadczenie emerytalno-rentowe z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych miało wzrosnąć realnie w stosunku do 1998 r. o jeden punkt procentowy.    Jak podał 2 lutego br. Główny Urząd Statystyczny - średnioroczna inflacja w 1999 r. wyniosła 7,3%, a przeciętna emerytura i renta brutto wzrosła nominalnie średnio o 11%. Oznacza to, że realny wzrost emerytur i rent był wyższy od założonego i wyniósł 3,4%.    Zgodnie z zapisem art. 90 ustawy o emeryturach i rentach z FUS korekcyjny mechanizm woloryzacji emerytur i rent uruchamiany jest wówczas, kiedy faktyczny realny wzrost przeciętnej emerytury i renty brutto jest niższy od przyjętego w ustawie budżetowej na dany rok. Ponieważ przeciętna emerytura i renta brutto wzrosła realnie w 1999 r. bardziej niż zakładała ustawa budżetowa na ubiegły rok, wyrównania w czerwcu br. nie będzie.    Ustawa budżetowa na 2000 r. z dnia 21 stycznia br. (DzU nr 7, poz. 85) ustaliła wskaźnik woloryzacji od 1 czerwca 2000 r. w wysokości 104,3%. Parlament przyjmując taki wskaźnik kierował się prognozowanym średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, który założono na poziomie 105,7%, oraz prognozowanym średniorocznym wskaźnikiem wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, który założono na poziomie 107,7%. Różnica między tymi dwoma wskaźnikami wynosi 2 punkty procentowe. 15% od tego to 0,3%, o które mają realnie wzrosnąć w bieżącym roku emerytury i renty. Emerytury i renty od 1 czerwca br. zostaną podwyższone wskaźnikiem 104,3%, ale efekty tej podwyżki połączone ze skutkami ubiegłorocznej waloryzacji spowodują nominalny wzrost przeciętnej emerytury i renty w 2000 r. o 6%.    Gdyby się jednak okazało, że realny wzrost emerytur i rent w bieżącym roku był niższy niż założono, w myśl art. 90 powołanej wyżej ustawy - do podwyżki waloryzacyjnej w 2001 r. dołączone byłoby jednorazowe wyrównanie wraz z odpowiednią korektą wskaźnika następnej waloryzacji.    Należy podkreślić, że w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych kraju możliwości kształtowania poziomu emerytur i rent zależą ściśle od poziomu wynagrodzeń oraz relacji pomiędzy liczbą emerytów i rencistów a liczbą osób czynnych zawodowo. Wynika to z faktu, że środki na wypłatę emerytur i rent pochodzą ze składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzanych od dochodów osób aktualnie pracujących. Im większa dynamika wzrostu płac i większa liczba osób pracujących (mniejsze bezrobocie), tym większe są możliwości podwyższania świadczeń emerytalno-rentowych.    Odnośnie do drugiej podnoszonej w interpelacji kwestii dotyczącej ˝problemu powstawania tzw. starych i zaniżonych w swej wartości portfeli emerytalnych˝, pragnę uprzejmie poinformować, że obowiązujący aktualnie mechanizm waloryzacji nie powoduje powstawania dysproporcji w poziomie świadczeń emerytalno-rentowych na niekorzyść świadczeń dawniej przyznanych. Świadczenia nowo przyznawane zyskiwać będą wprawdzie w wyniku przywrócenia od 1 stycznia 1999 r. 100% kwoty bazowej waloryzacji, będą jednak jednocześnie traciły z powodu wydłużenia do 10 lat okresu, z jakiego ustala się podstawę wymiaru świadczeń. W dalszej perspektywie mogą powstawać ewentualnie niewielkie zróżnicowania w wysokości wypłacanych i nowo przyznawanych świadczeń; różnice te nie będą jednak, jak dawniej, efektem działania inflacji, a skutkiem wahań dynamiki realnego wzrostu wynagrodzeń.    Na dowód że obecny mechanizm waloryzacji nie powoduje powstawania tzw. starego portfela emerytur i rent, pozwalam sobie przytoczyć poniżej dostępne dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dla przykładu: Lata Przeciętna wysokośćświadczenia emerytalno-rentowego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(bez zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych) w zł(stan na grudzień danego roku) ogółem wypłaconychw danym roku nowo przyznanychw danym roku 1994 366,66 315,65 1995 483,01 413,98 1996 558,64 499,70 1997 652,78 617,53 1998 731,31 721,86    W powyższej tabeli, w celu porównywalności z wysokością świadczeń nowo przyznawanych (niezawierających wyrównań za okresy wsteczne) wyłączono również kwoty wyrównań z przeciętnej wysokości świadczeń.    Przedstawione w tabeli dane przeczą niektórym opiniom, że świadczenia przyznane wcześniej są niższe od nowo przyznawanych. Oczywiście mogą wystąpić przypadki, w których relacje będą odwrotne od powyższych, jednakże w dominującej liczbie przypadków - świadczenia nowo przyznawane w wymiarze przeciętnym są niższe od dawniej przyznanych.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 17 maja 2000 r.