Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania patologicznych powiązań polityków z biznesmenami, godzących w interes majątku narodowego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację nr 5358 posła na Sejm RP pana Stanisława Steca w sprawie podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania patologicznych powiązań polityków z biznesmenami godzących w interes majątku narodowego, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów oraz w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.    Zasadniczym kierunkiem działań policji w sferze zapobiegania i zwalczania szeroko pojętej przestępczości ekonomicznej jest rozpoznanie środowisk osób prowadzących działalność gospodarczą i podejrzewanych o uzyskiwanie nienależnych korzyści w sposób sprzeczny z prawem. Towarzyszące temu zjawiska korupcyjne, będące z punktu widzenia przestępcy gospodarczego tylko jednym ze środków użytecznych do przysporzenia sobie takich korzyści, ujawniane są w wyniku policyjnych przedsięwzięć operacyjno-rozpoznawczych i w ramach prowadzonych postępowań przygotowawczych. Policja nie monitoruje oddzielnie trybu i zasadności wydawanych decyzji administracyjnych, rozstrzygnięć przetargowych i udzielanych zezwoleń i koncesji przez urzędników samorządowych i państwowych różnych szczebli. Stąd też ujawniane przypadki korupcji w urzędach wojewódzkich, starostwach lub na wyższych poziomach decyzyjnych nie mogą być jedynie efektem pracy odpowiednich komórek organizacyjnych poszczególnych jednostek policji.    Zakres korupcji trawiącej życie publiczne w Polsce jest szeroki, a zebrane dane statystyczne wskazują na pogłębianie się tego zjawiska. Liczba wszczętych postępowań przygotowawczych z art. 228 K.k. (sprzedajność) wzrosła z 141 spraw w roku 1999 do 170 w roku 2000, czyli o 20%. Liczba przestępstw stwierdzonych zwiększyła się w tym samym okresie z 290 do 491, czyli o ok. 70%, natomiast liczba podejrzanych uległa zwiększeniu o 18%, tj. ze 155 od 183 osób. W sprawach o przekupstwo funkcjonariusza publicznego przewidziane w dyspozycji art. 299 K.k. wszczęto w ubiegłym roku 438 postępowań, tj. o 76% więcej niż w 1999 r. (249). Stwierdzono 794 przestępstwa o tej kwalifikacji, co w stosunku do 1999 r. stanowi wzrost o 67% (474). Nastąpiło również wyraźne zwiększenie liczby podejrzanych z 307 do 466, tj. o 52%. Podobne tendencje widoczne są także w odniesieniu do przestępstw związanych z nadużyciem uprawnień funkcjonariusza publicznego. Umiarkowany optymizm budzi fakt podniesienia się o 44% (na przestrzeni ostatnich dwóch lat) wskaźnika wykrywalności przestępstw korupcyjnych ogółem.    Istotnym czynnikiem umożliwiającym zwiększenie efektywności działań policji w zakresie zwalczania przestępczości korupcyjnej byłaby możliwość szerszego stosowania kontroli korespondencji lub środków technicznych przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych (art. 19 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - DzU nr 30, poz. 179, z późn. zm.) oraz kontrolowanego wręczenia lub przyjęcia korzyści majątkowej (art. 19a ww. ustawy). Zgodnie z art. 19 cyt. ustawy regulacje te mają zastosowanie tylko w przypadku wręczania korzyści majątkowej w wielkich rozmiarach. Sytuacja ta w decydującym stopniu ogranicza możliwość skutecznego działania (w sprawach prowadzonych przez policję wysokość wręczanych łapówek jest najczęściej dużo mniejsza). Zaproponowane zmiany legislacyjne mają na celu również usprawnienie procesu decyzyjnego w stosowaniu wymienionych środków, przy zabezpieczeniu niezbędnej kontroli sądowej. Jest to istotne z uwagi na charakter przestępstwa korupcji, które jest jednym z trudniejszych do ujawnienia i udowodnienia.    Z uwagi na powyższe należy mieć pełną świadomość, że bez likwidacji czynników sprzyjających korupcji lub umożliwiających ją policyjne metody działania nie są jedynymi przedsięwzięciami ukierunkowanymi na zdecydowaną redukcję zagrożenia. Należy wskazać m.in. na:    - obowiązujące rozwiązania prawne i organizacyjne, a w szczególności przyjęte procedury administracyjne (niejasne zasady realizacji zamówień publicznych, manipulacje procesem prywatyzacji),    - brak przepisów dotyczących finansowania partii politycznych oraz organizowania grup nacisku (zjawisko lobbyingu),    - nepotyzm i protekcja w obsadzaniu stanowisk w sektorze publicznym,    - nieskuteczne mechanizmy kontrolne,    - wysoki udział państwa w regulacji gospodarki, powodujący nadmierną reglamentację obrotu gospodarczego,    - niski poziom płac w sektorze publicznym, w tym w aparacie administracyjnym, organach kontroli i ścigania.    Zgodnie z wyjaśnieniami ministra sprawiedliwości sytuacja opisana przez dziennikarzy ˝Rzeczpospolitej˝ w zakresie nieprawidłowości dysponowania mieniem przedsiębiorstw państwowych oraz sposobu wykorzystania środków budżetu państwa stała się bezpośrednią inspiracją - dla kierownictwa Prokuratury Krajowej - zlecenia wszystkim prokuratorom apelacyjnym objęcia badaniem wszystkich postępowań karnych, wdrożonych w następstwie przeprowadzonych w 1999 r. kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli, a dotyczących wnoszenia majątku państwowych osób prawnych do spółek, w których stwierdzono nieprawidłowości w zakresie rozliczeń państwowych osób prawnych ze spółkami prawa handlowego.    Kontrolą zostało objętych 67 państwowych osób prawnych z terenu całego kraju, w związku z czym badanych jest kilkadziesiąt postępowań karnych, w których mógł wystąpić problem patologicznych powiązań polityków z biznesmenami.    Ujawniony na początku grudnia ubiegłego roku przypadek w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach spotkał się z natychmiastową reakcją ministra sprawiedliwości, skutkiem której było niezwłoczne wszczęcie w dniu 4 grudnia 2000 r., przez prokuratora okręgowego w Katowicach, śledztwa w sprawie zaistniałych w tym urzędzie nieprawidłowości w latach 1997-2000, a w szczególności nadużycia udzielonych uprawnień i niedopełnienia ciążącego obowiązku przez urzędników ww. urzędu przy gospodarowaniu mieniem państwowym i wyrządzenia w ten sposób znacznej szkody majątkowej na szkodę skarbu państwa. tj. o przestępstwo określone w art. 296 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (DzU nr 88, poz. 553, z późn. zm.).    Z uwagi na wielość wątków będących przedmiotem śledztwa aktualnie znajduje się ono w początkowej fazie (zgromadzony dotychczas materiał dowodowy wskazuje już na jego rozwojowy i skomplikowany charakter). Faktem jest, że do publicznego ujawnienia powiązań personalnych w tej sprawie doszło w wyniku publikacji w dzienniku ˝Rzeczpospolita˝ (2-3 XII 2000 r.) w artykule pt. ˝Wojewoda w sieci˝. Nie było to jednak jedyne źródło wiedzy w tym zakresie. Przed ukazaniem się ww. artykułu prokurator okręgowy w Bielsku-Białej nadzorował śledztwo w sprawie przeciwko zarządcy komisarycznemu Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Żywcu dotyczące wyrządzenia przez niego szkody majątkowej o znacznej wartości poprzez nadużycie udzielonych mu przez wojewodę śląskiego uprawnień. Zapewne w miarę gromadzenia materiału dowodowego w tej sprawie doszłoby do stwierdzenia niektórych faktów opisanych przez dziennikarzy ˝Rzeczpospolitej˝.    Wyrażona w interpelacji pana posła Stanisława Steca opinia, że tylko dziennikarzom należy zawdzięczać ujawnianie tych zdarzeń, nie jest uzasadniona i zgodna z prawdą. Stwierdzić przy tym należy, że w każdym przypadku ujawnienia w toku prowadzonych postępowań karnych faktów wadliwego zarządzania mieniem państwowym lub innego naruszenia prawa prokuratorzy kierują stosowne wystąpienia - do podmiotów odpowiedzialnych za nadzór nad działalnością przedsiębiorstw lub instytucji, w których takie zdarzenia ujawniono - z wnioskami o podjęcie koniecznych środków zmierzających do ich wyeliminowania. Ponadto prokuratorzy nierzadko inspirują odpowiednie służby kontrolne do przeprowadzenia kontroli i to nie tylko dla potrzeb aktualnie prowadzonych postępowań karnych, ale i w sytuacjach, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że kontrola taka może ujawnić przestępstwo i z tego względu jej przeprowadzenie jest celowe.    Należy podzielić pogląd, iż kontrole wewnętrzne i resortowe winny stanowić podstawowe źródło wiedzy, czy prowadzona działalność kontrolowanych jednostek jest prawidłowa, lecz inicjatywę w ich przeprowadzeniu winien przejawiać organ nadzorczy, a nie prokurator. Prokuratorowi takie uprawnienie przysługuje jedynie w sytuacji, gdy poweźmie informację o nieprawidłowościach na podstawie własnych ustaleń śledczych.    Obowiązujące rozwiązania prawne w zakresie zwalczania korupcji są niezadowalające i skuteczna walka z tym zjawiskiem wymaga kompleksowych i daleko idących zmian w tym zakresie. Zatem wydaje się, że regulacje zawarte w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz ustawy Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw uwzględnią oczekiwania społeczne.    W projekcie ww. ustawy proponuje się rozwiązanie, którego zadaniem będzie zerwanie solidarności dającego i biorącego łapówkę (art. 229 § 5 K.k.). Wprowadza się też penalizację korupcji w sektorze prywatnym (art. 2961 K.k.) i wreszcie znacznie rozszerza zakres podmiotów odpowiedzialnych za przestępstwo łapownictwa biernego. Oprócz odpowiedzialności dotychczasowego funkcjonariusza publicznego instytucji państwowej i samorządu terytorialnego (określonego w art. 115 § 13 K.k.), zgodnie z proponowanymi zmianami, podmiotem odpowiedzialności karnej za takie przestępstwo zostają objęci także decydenci działający w innych gałęziach samorządu, np. w izbach lekarskich, w izbach rzemieślniczych, radach adwokackich, kasach chorych oraz w innych instytucjach realizujących zadania publiczne i dysponujących mieniem publicznym (np. w fundacjach, stowarzyszeniach - art. 115 § 13 i § 19 proj. K.k.). Organizacje te często obracają znacznymi kwotami pochodzącymi z dotacji i subwencji państwowych i samorządowych, co uzasadnia takie rozszerzenie zakresu penalizacji zachowań korupcyjnych.    Ponadto, stosownie do wprowadzonej zmiany, funkcjonariusze instytucji międzynarodowych i państw obcych odpowiadać będą za przyjętą korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę.    Proponuje się również zaostrzenie sankcji karnych, zarówno przestępstwa łapownictwa czynnego i biernego, jak i przestępstwa płatnej protekcji (art. 230 K.k.), przy czym penalizacją za to ostatnie przestępstwo objęte zostaje także, w myśl omawianego projektu zmian Kodeksu karnego, powoływanie się na wpływy innych osób, a nie tylko na swoje wpływy.    Wydaje się więc, że działania procesowe, organizacyjne i legislacyjne w znacznym stopniu wpłyną na ograniczenie w przyszłości patologicznych powiązań także polityków z biznesmenami, godzące w interes majątku narodowego.    Z poważaniem    Minister    Marek Biernacki    Warszawa, dnia 19 stycznia 2001 r.