Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sposobu obliczania wskaźnika wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty

   W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 20 kwietnia br., znak: SPS-0202-6344/01, przy którym przekazana została interpelacja posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie sposobu obliczania wskaźnika wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty, pragnę uprzejmie przedstawić, co następuje.    Zasady waloryzacji emerytur i rent w roku 1999 i w latach następnych regulują przepisy art. 88-93 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.    Zgodnie z art. 88 ust. 2 tej ustawy, wzrost nominalny przeciętnej emerytury i renty nie może być niższy niż prognozowany na dany rok średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych powiększony:    1) w latach 1999-2000 o 15% różnicy pomiędzy prognozowanym na dany rok średniorocznym wskaźnikiem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej a prognozowanym na dany rok średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, jeśli ten pierwszy wskaźnik jest wyższy od drugiego,    2) w roku 2001 i w latach następnych o 20% różnicy, o której mowa w pkt 1.    Wielkość podwyżki i częstotliwość waloryzacji świadczeń ustalana jest w ustawie budżetowej na dany rok w oparciu o prognozowany wzrost kosztów utrzymania.    Zgodnie z ustawą budżetową na 2000 r. (DzU nr 7, poz. 85) średnioroczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej miał wynieść w 2000 r. 107,7%, a wskaźnik inflacji - 105,7%. Różnica między nimi wynosi 2 punkty procentowe, a 15% od tej różnicy wynosi 0,3%, o które realnie miały wzrosnąć w ubiegłym roku emerytury i renty.    Z dniem 1 czerwca ubiegłego roku wszystkie świadczenia, do których prawo powstało przed tym dniem, podwyższone zostały wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 104,3%. Taki właśnie wskaźnik waloryzacji przyjęto w ustawie budżetowej na 2000 r., aby zagwarantować 0,3% realny wzrost przeciętnej emerytury i renty.    Każda waloryzacja świadczeń w danym roku ma charakter zaliczkowy, dlatego przewidziano mechanizm korekty w przypadku rozbieżności pomiędzy danymi planistycznymi a wykonaniem. Polega on na tym, że po zakończeniu roku kalendarzowego sprawdza się rzeczywisty ˝realny˝ wzrost przeciętnej emerytury i renty. Jeżeli w minionym roku nie osiągnięto wartości, jaką zapisano w ustawie budżetowej, odpowiednio podwyższa się wskaźnik waloryzacji ustalony w ustawie budżetowej dla najbliższego terminu podwyżki. Ponadto emeryci i renciści otrzymują wyrównanie w formie jednorazowej wypłaty, którą oblicza się jako uzupełnienie łącznej kwoty emerytury i renty wypłaconej za poprzedni rok do wysokości, jaka powinna być uzyskana zgodnie z ustaleniami ustawy budżetowej na poprzedni rok.    Kontrola efektu waloryzacji przeprowadzonej w roku ubiegłym nastąpiła w lutym br., gdy znana już była faktyczna wartość średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, wskaźnika wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty brutto oraz wskaźnika realnej przeciętnej emerytury i renty w 2000 r.    Sposób obliczania nominalnego wzrostu przeciętnej emerytury i renty brutto określa przepis art. 90 ust. 5. W myśl tego przepisu wskaźnik wzrostu nominalnego przeciętnej emerytury i renty brutto stanowi iloraz wysokości przeciętnej emerytury i renty brutto z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w danym roku i w poprzednim roku kalendarzowym, po wyeliminowaniu jednorazowych wypłat zapewniających realny wzrost świadczeń zgodnie z ustawą budżetową.    Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłosił w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝, że wskaźnik nominalnego wzrostu przeciętnej emerytury i renty brutto w 2000 r. wyniósł 107,5%, wskaźnik realnej przeciętnej emerytury i renty brutto w 2000 r. w stosunku do 1999 r. wyniósł 97,6%, a średnioroczny wskaźnik inflacji w 2000 r. wyniósł 110,1%.    Z uwagi na to, że jak się okazało realny poziom świadczeń jest niższy od przyjętego w ustawie budżetowej, należy ustalić wskaźnik weryfikacyjny. Otrzymuje się go przez podzielenie wskaźnika realnej przeciętnej emerytury i renty, jaki miał być uzyskany w roku ubiegłym (100,3%) przez faktycznie osiągnięty wskaźnik, ogłoszony w lutym br. przez prezesa GUS (97,6%). Wynosi on dla 2000 r. 102,8%.    W rezultacie w bieżących terminach płatności emerytur i rent, ustalonych w decyzji organu rentowego, poczynając od terminu 25 lutego br., zostały wypłacone jednorazowe kwoty wyrównujące wypłacone w 2000 r. emerytury i renty do poziomu 100,3% w wymiarze realnym. W praktyce oznacza to, że każdy emeryt lub rencista, któremu przyznano świadczenie do dnia 31 grudnia 2000 r., otrzymał tytułem wyrównania 2,8% łącznej kwoty emerytury lub renty wypłaconej za 2000 r.    Zgodnie z treścią art. 91 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustalenie wysokości zwaloryzowanej emerytury i renty polega na pomnożeniu kwoty emerytury i renty wskaźnikiem waloryzacji, określonym w ustawie budżetowej na dany rok. Równocześnie, wraz z podwyższeniem emerytury i renty, następuje podwyższenie podstawy jej wymiaru tym samym wskaźnikiem, przy użyciu którego będą waloryzowane świadczenia.    Tak więc w 2001 r. wskaźnik bieżącej waloryzacji emerytur i rent (9,6%) zostanie podwyższony wskaźnikiem weryfikacyjnym 102,8%, co oznacza, że w rezultacie wszystkie emerytury i renty przyznane do dnia 31 maja br. zostaną podwyższone wskaźnikiem 112,7%, czyli zostaną podwyższone o 12,7%. Równocześnie tym samym wskaźnikiem 12,7% zostanie podwyższona podstawa wymiaru wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych.    Reasumując, efekty waloryzacji są rozliczane w latach kalendarzowych. Do wspomnianych rozliczeń stosuje się przeciętne wielkości występujących parametrów. Tak więc, aby ustalić nominalny wzrost świadczeń, porównuje się przeciętne wysokości świadczeń w dwóch kolejnych latach kalendarzowych. Natomiast w celu ustalenia przeciętnej w danym roku wielkości wzrostu kosztów porównuje się przeciętny w danym roku wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych z analogicznym wskaźnikiem z roku poprzedniego. Wielkości te ustala się na podstawie wykonania, a więc faktyczne.    Iloraz wskaźnika nominalnego wzrostu świadczeń do wskaźnika wzrostu kosztów daje wielkość realnego wzrostu świadczeń.    Na ocenę efektów waloryzacji nie ma wpływu data jej przeprowadzenia. Prawdą jest natomiast to, że jeżeli podwyżkę świadczeń czy też wynagrodzeń przeprowadza się nie od 1 stycznia danego roku, a od daty późniejszej, jej efekty występują w dwóch latach, przy czym w drugim jako tzw. skutki przeniesione. Jest to obiektywna prawda, którą łatwiej zrozumieć na przykładzie podwyżek przeprowadzanych np. w grudniu danego roku. Oczywiście jej efekty niemal w całości występują dopiero w roku następnym.    W wyniku zmiany mechanizmu waloryzacji świadczeń oraz zmian w wysokościach kwoty bazowej, a także zmian w poziomie wynagrodzeń w poszczególnych okresach, ukształtował się następujący obraz poziomu emerytur i rent według stanu w styczniu 2000 r.: Rokprzyznania Przeciątnawysokośćw zł Do 1990 r.= 100 Rokprzyznania Przeciętnawysokośćw zł Do 1990 r.= 100 do 1990 814,75 100,0 1995 706,89 86,8 1991 750,39 92,1 1996 716,66 88,0 1992 731,14 89,7 1997 774,77 95,1 1993 715,79 87,9 1998 822,57 101,0 1994 708,62 87,0 1999 826,75 101,5    Podane wysokości świadczeń są bez dodatków pielęgnacyjnych i dla sierot zupełnych.    Jeśli pominąć sprawę wagi, tj. liczby nowo przyznawanych świadczeń rocznie do wielkości wypłacanego portfela (1 do 20), to analiza danych wcześniejszej tabelki wskazuje jednoznacznie, że świadczenia przyznawane w latach 1991-1997 były niższe od przyznanych do 1990 r., a dopiero nowo przyznawane świadczenia w 1998 i 1999 r. były wyższe o 1 i 1,5% od świadczeń przyznanych do 1990 r.    Pragnę jednocześnie uprzejmie poinformować, że resort pracy i polityki społecznej nie przewiduje zmiany obecnie obowiązującego mechanizmu waloryzacji w zakresie sposobu obliczania wskaźnika nominalnego wzrostu przeciętnej emerytury i renty.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 7 maja 2001 r.